Ολοκαύτωμα Κερδυλίων PDF Εκτύπωση E-mail
19.10.08

Η σφαγή των κατοίκων των Κερδυλλίων από τις λυσσασμένες ορδές των Γερμανών κατακτητών (υπήρξε η πρώτη θηριωδία των Ναζί στην κατεχόμενη Ευρώπη), στοίχειωσε τη μνήμη των επιζώντων με τρόπο ανεξίτηλο. Η θύμηση των νεκρών έγινε η κιβωτός τους, αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής τους.

Χρόνια ατελείωτα, μία φορά τουλάχιστον το χρόνο, ανεβαίνουν στα κοιμητήρια των κατεστραμμένων χωριών για να προσκυνήσουν το χώρο της θυσίας. Βουβοί, χωρίς τυμπανοκρουσίες και παράτες, σχεδόν πάντα μόνοι, σέρνουν τα βήματά τους στο χώρο της ανελέητης σφαγής, αναθυμούνται τα γεγονότα, αποτείνουν τον οφειλόμενο φόρο τιμής και επιστρέφουν πάντα μ’ εκείνη τη ασήκωτη αίσθηση της απώλειας.

Αυτό όμως που κάνει την αίσθηση της απώλειας ακόμη βαρύτερη, είναι ο τρόπος με τον οποίο στάθηκε απέναντί τους κατ’ αρχήν η Ιστορία και κατά δεύτερο τα θεσμοθετημένα όργανα της πολιτείας.

Η Ιστορία δυστυχώς κατά έναν τρόπο ιδιαίτερα περίεργο «ολιγώρησε». Το συγκεκριμένο γεγονός του ολοκαυτώματος δεν μπήκε ούτε στις παραγράφους της. Ελάχιστοι ιστορικοί ασχολήθηκαν με το μέγεθος αυτής της θηριωδίας και πολλοί λιγότεροι μπήκαν στον κόπο να μελετήσουν τις διαστάσεις αυτής της τραγωδίας.

Από την άλλη η Πολιτεία δεν έκανε τίποτε το ουσιώδες για να απαλύνει τις πληγές των ανθρώπων που απέμειναν. Σωματικά και ψυχικά ράκη οι περισσότεροι με ότι περίσσευμα ζωής διέθεταν, ξεκίνησαν από το τίποτα για να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους.

Με το σκεπτικό λοιπόν αυτών που αναφέρθηκαν, η δημοτική Αρχή του Δήμου Κερδυλλίων σε συνεργασία με τη Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση, πήραν την πραγματικά εξαιρετική πρωτοβουλία να υπερβούν το τυπικό εθιμικό της επετείου (εθιμικό που έχει καταντήσει, γενικώς, τις επετείους ανούσια πανηγύρια) και να επιχειρήσουν  να αναδείξουν το ολοκαύτωμα ως ένα γεγονός άμεσης βιωματικής εμπειρίας. Και το κατάφεραν κατά γενική ομολογία.

Έτσι την περασμένη Τετάρτη, όσοι παρευρέθηκαν (δυστυχώς λίγοι) στο αμφιθέατρο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης βίωσαν με τρόπο μοναδικό, ίσως, το μέγεθος της τραγωδίας των Κερδυλλίων.

Κατ’ αρχήν προβλήθηκε μια σύντομη σε διάρκεια παραγωγή της κρατικής τηλεόρασης, του 1980, στην οποία για πρώτη φορά καταγράφονταν μέσα από τις αφηγήσεις όσων επέζησαν της σφαγής το μέγεθος της καταστροφής.

Εκπληκτική εντύπωση, σ’ αυτήν την πραγματικά καλογυρισμένη παραγωγή,  προκάλεσε η αφήγηση μιας γερόντισσας που με γλώσσα ρέουσα, οικεία και άμεση περιέγραψε τα συμβάντα (ψάχναμε μια χαψιά ψωμί για να ζήσουμε) για να καταλήξει λέγοντας απλά : «…κάπως έτσι έγιναν τα πράγματα παιδάκι μου…»

Ακολούθησε το «δρώμενο» που ετοίμασε η ερασιτεχνική θεατρική ομάδα «Θυμέλη». Με την σκηνοθετική καθοδήγηση του Παναγιώτη Σταματόπουλου, τα μέλη της ομάδας παρουσίασαν δραματοποιημένες τις αφηγήσεις και μαρτυρίες που έχουν καταγραφεί και αφορούν στο ολοκαύτωμα των Κερδυλλίων. Οι ερασιτέχνες (αλλά με περισσή επαγγελματική ευσυνειδησία) ηθοποιοί, κατάφεραν επιτυχώς να μεταφέρουν στους θεατές τον πόνο, τον τρόμο, την απόγνωση και την απελπισία που κατέκλυσε τις ψυχές όσων έζησαν τα τραγικά γεγονότα εκείνης της αποφράδας ημέρας. Αυτό δε,  που προκάλεσε ιδιαίτερη συγκίνηση ήταν η θέα των προσώπων των γερόντων που ήρθαν από τα Κερδύλλια για να παρακολουθήσουν τις εκδηλώσεις. Σκαμμένα βαθιά από τα ανηλεή χτυπήματα της μοίρας, πλημμύριζαν για πολλοστή φορά από τα δάκρυα που προκαλούσε η αναβίωση της εφιαλτικής μνήμης.

Το δρώμενο με τον τρόπο που στήθηκε παρέπεμπε ευθέως στην αρχαία τραγωδία. Ξεκινούσε με την «πάροδο» (το φρικιαστικό κροτάλισμα των πολυβόλων και τις κραυγές των θυμάτων) που ενέτασσε το «χορό» (τα μέλη της θεατρικής ομάδας) στην «ορχήστρα» (τη σκηνή). Στη συνέχεια είχε την εναλλαγή των «επεισοδίων» (οι αφηγήσεις των γεγονότων) και των «στασίμων» (μοιρολόγια εν είδη λυρικών ασμάτων), για να κλείσει με την «έξοδο» (έξοδος του δράματος με την έκφραση συναισθημάτων και σκέψεων).

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο αυτού του «δρώμενου» και η ειδοποιός διαφορά σε σχέση πάντα με το αρχαίο δράμα, ήταν η ανάδειξη του «χορού» στη θέση του βασικού εκφραστή του δράματος. Ο «χορός» συνήθως έχει επικουρικό ρόλο. Σχολιάζει τα γεγονότα, εκφράζει με λυρισμό σκέψεις και συναισθήματα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις διαλέγεται και με τα δρώντα πρόσωπα (τους πρωταγωνιστές). Εδώ έχουμε μια ουσιαστική αντιστροφή. Δρώντα πρόσωπα δεν υπάρχουν. Το μόνο που υπάρχει πάνω στη σκηνή είναι ο «χορός» ο οποίος συλλογικά διαπραγματεύεται την εξέλιξη του δράματος. Ένας μόνον από το «χορό», που θα μπορούσε να σταθεί ως ο «κορυφαίος», αναλαμβάνει να ακούσει, να σχολιάσει και εντέλει να «μορφοποιήσει» το περιεχόμενο του δράματος. 

Ο «χορός» λοιπόν στο δρώμενο αυτό έρχεται στην ουσία να δώσει περιεχόμενο στη «μνήμη από τα κάτω». Μνήμη συλλογική και ιδιαίτερα ανθεκτική που συγκρούεται ανοιχτά με την «θεσμική», την επίσημη μνήμη. Η επίσημη μνήμη, η μνήμη από τα «πάνω» (σχολικά εγχειρίδια, προτομές, αγάλματα, παρελάσεις, επίσημες ομιλίες) ακυρώνει εντέλει το γεγονός, οδηγώντας το στην οργανωμένη λήθη. Η «μνήμη από τα κάτω» αντίθετα έχει ρητές απαιτήσεις από την ιστορία, ζητώντας τη δικαίωση ως ύστατη απόδοση χρέους. Η «μνήμη από τα κάτω» εκφράζεται συλλογικά, έχει βάθος και αληθινά συναισθήματα, κουβαλά πόνο, μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά.

Είναι το αόρατο νήμα που κρατά ζωντανή τη συνοχή στις ανθρώπινες κοινότητες. Είναι η πυξίδα για το μέλλον. Αυτός ο τόπος έχει γνωρίσει φοβερές καταστροφές και θηριωδίες. Έχει θρηνήσει χιλιάδες νεκρούς. Το ελάχιστο χρέος λοιπόν που έχουμε είναι να θυμόμαστε. Όχι για να θεριέψουμε το μίσος, όχι για να ανασκαλέψουμε πάθη και έριδες, ούτε για να ανοίξουμε πληγές, αλλά για να κρατήσουμε ζωντανή την ιστορική συνέχεια αυτού του τόπου και το βασικότερο, ίσως, για να μην ξανακούσουμε ποτέ κροτάλισμα πολυβόλου.

 
< Προηγ.   Επόμ. >
Designed by CompuLogic Hellas
CompuLogic Hellas and CompuLogic Hellas