Μ’ αφορμή την αναδρομική έκθεση του Josef Koudelka PDF Εκτύπωση E-mail
29.10.08

Μ’ αφορμή την αναδρομική έκθεση του Josef koudelka 

Κατά τακτά χρονικά διαστήματα μέσα από αυτήν εδώ τη στήλη, που αισίως συμπληρώνει ενάμισο περίπου χρόνο συνεχούς παρουσίας, καταγράφονται - μεταξύ άλλων - σκέψεις και εντυπώσεις προσωπικού χαρακτήρα, που ίσως να δημιουργούν ή να καλλιεργούν αμφίσημα συναισθήματα στους τακτικούς αναγνώστες της. Αυτό όμως είναι, στην ουσία και το πραγματικό διακύβευμα αυτής της προσπάθειας. Να μπορεί δηλαδή να «πειραματίζεται» σε όλα τα επίπεδα λόγου και έκφρασης (όχι, βέβαια, πάντα με τα καλύτερα αποτελέσματα) ανταποκρινόμενη μ’ αυτόν τον τρόπο και στον τίτλο της στήλης, ο οποίος κάθε άλλο παρά τυχαία επιλέχθηκε.

Στην παραπάνω, λοιπόν, λογική θα ήθελα να μεταφέρω κάποιες, αποσπασματικές έστω, εντυπώσεις από την επίσκεψη στο Μουσείο Μπενάκη που αυτή την περίοδο φιλοξενεί την αναδρομική έκθεση φωτογραφίας του Josef Koudelka, ίσως έναν από τους καλύτερους φωτογράφους παγκοσμίως.

O Josef Koudelka για τους περισσότερους είναι απόλυτα ταυτισμένος με την «Άνοιξη της Πράγας», καθώς ήταν αυτός που αποτύπωσε στο φακό του με συναίσθημα, αμεσότητα και διακριτή πολιτική άποψη μοναδικές στιγμές από την εισβολή των στρατευμάτων του συμφώνου της Βαρσοβίας στην Πράγα.

Αυτό όμως που διακρίνει κανείς περιδιαβαίνοντας την έκθεση είναι πως το εύρος της δουλειάς του ξεπερνά κατά πολύ το παραπάνω θέμα, το οποίο άλλωστε καταλαμβάνει και σχετικά μικρή έκταση. Έτσι μπροστά στα εκστατικά μάτια του θεατή απλώνονται διάφορες θεματικές ενότητες εξαιρετικού ενδιαφέροντος που χρήζουν όχι απλώς της ιδιαίτερης προσοχής του ενδιαφερόμενου, αλλά θα λέγαμε της προσήλωσής του. 

Η θεματική ενότητα που κέρδιζε εκ πρώτης όψεως τις εντυπώσεις (τουλάχιστον του υπογράφοντα) ήταν αυτή που είχε τον τίτλο «εξορίες». Στην ενότητα αυτή οι φωτογραφίες σχεδόν στο σύνολό τους έμοιαζαν με υπέροχες εικαστικές συνθέσεις, στις οποίες κυρίαρχο ρόλο διαδραμάτιζαν τα ανθρώπινα πρόσωπα, άψογα τοποθετημένα στον περιβάλλοντα χώρο.

Η αναδημοσίευση τριών, μόνον, από το σύνολο των φωτογραφιών της ενότητας αυτής, πιστεύουμε πως αρκούν για να σχηματίσουμε μια κατ’ αρχήν εικόνα της εντυπωσιακής δουλειάς του.

Στην πρώτη ένας ηλικιωμένος κύριος φωτογραφίζεται μπροστά στη διασταύρωση δύο δρόμων ενός προαστίου ευρωπαϊκής πόλης. Ο κύριος δείχνει να κινείται προς την έξοδο του κάδρου, ενώ την ίδια στιγμή τέμνει τον δρόμο που οδηγεί στο βάθος του ορίζοντα. Ο ορίζοντας συννεφοσκεπής και μελαγχολικός. Αριστερά του ένας μακρύς τοίχος κτισμένος με τούβλα και δεξιά του (παράλληλα με το δρόμο) μια ατέλειωτη σειρά από πανομοιότυπες παλιές κατοικίες, που επιτείνουν τη αίσθηση της θλίψης, η οποία και συνιστά και το κυρίαρχο στοιχείο της σύνθεσης.

Στη δεύτερη τρεις μεσήλικες σε πετρώδη ακτή, κάπου στην Ιρλανδία, με φόντο το νερό και το αχνό περίγραμμα των βουνοκορφών. Αποτυπώνονται στο φακό καθισμένοι στα γόνατα, στηριγμένοι στις ράβδους τους, ντυμένοι ομοιόμορφα με τα βλέμματά τους να κοιτούν έξω από το κάδρο χωρίς να διασταυρώνονται. Πρόσωπα δουλεμένα, σκαμμένα και εκφραστικά, δημιουργούν μια σύνθεση που «ταξιδεύει» με ανεπανάληπτο τρόπο τον θεατή.

Στην τρίτη έχουμε μια πολύ περισσότερο πολύπλοκη σύνθεση. Στα δεξιά του κάδρου εμφανίζονται οι κεφαλές δύο αλόγων που σέρνουν (το πιθανότερο) κάποια άμαξα. Στη μέση και προς το βάθος ένας νεαρός ντυμένος άγγελος οδηγεί ποδήλατο. Μπροστά του στο κατώφλι ενός παραπήγματος στέκει μια κυρία, που κοιτά προς την πλευρά του νεαρού, χωρίς όμως να εστιάζει το βλέμμα πάνω του. Το δάπεδο του δρόμου είναι κατασκευασμένο με κυβόλιθους. Το παράπηγμα εξ’ ολοκλήρου με σανίδες. Ο χώρος κάπου στην Τσεχία. Ίσως η πιο δυνατή φωτογραφία της ενότητας. 

Τρεις διαφορετικές φωτογραφίες, τρεις διαφορετικές συνθέσεις, αλλά όλες διατρέχονται από κοινά σημεία αναφοράς: Θλίψη, μελαγχολία, αποξένωση, αλλοτρίωση. Τα  πρόσωπα παρότι στέκουν με το βλέμμα μετέωρο μπροστά στο φακό, παραμένουν οικεία και ανθρώπινα διατηρώντας εκπληκτική αμεσότητα και καθαρότητα, που παρασέρνει τον θεατή σ’ ένα πραγματικά ονειρικό ταξίδι. 

Πρόκειται για ένα εσωτερικό «ταξίδι» που «ντύνεται» αρμονικά με την αστείρευτη παλέτα των αποχρώσεων μεταξύ του λευκού και του μαύρου. Οι περιβάλλοντες χώροι, πάνω στους οποίους εστιάζει σε δεύτερο επίπεδο το φακό του,  αποτελούν για τον  koudelka το θεατρικό σκηνικό μέσα στο οποίο εντάσσει τους πρωταγωνιστές του. Ουσιαστικά ο φωτογράφος σκηνοθετεί με εκπληκτική αρτιότητα μια σειρά από δρώμενα τα οποία στη συνέχεια αποτυπώνει στα κάδρα του.

Τα «δρώντα» πρόσωπα δείχνουν τόσο οργανικά δεμένα με τους χώρους, ώστε να φθάνεις στο σημείο να αναρωτιέσαι αν θα μπορούσαν να λειτουργούσουν με την ίδια δύναμη αυτοτελώς (η απάντηση, βέβαια, είναι σαφώς και όχι). 

Αυτό που μένει, εντέλει, από την περιδιάβαση στην έκθεση είναι η συνάντηση μ’ έναν πραγματικά πολύ μεγάλο καλλιτέχνη που μπορεί με τις δημιουργίες του όχι απλώς να συναρπάζει, αλλά να εντάσσει τον θεατή στα κάδρα του, να τον κάνει κοινωνό του έργου του, να του γεννά πλούσια και γόνιμα συναισθήματα. Αυτό δεν είναι, άλλωστε και το μέτρο με το οποίο κρίνουμε μια καλλιτεχνική δημιουργία;

 
< Προηγ.   Επόμ. >
Designed by CompuLogic Hellas
CompuLogic Hellas and CompuLogic Hellas